mediums: Oξείδια και mediums

Λιθάργυρος , massicot. 

Μίνιο, λευκό Μολύβδου.

Λιθάργυρος ,litharge, Lead(II)oxide, PbO, 
Ο Λιθάργυρος ( Πλίν. spuma argenti > αφρός αργύρου // αγγλ. Litharge) είναι ορυκτό οξείδιο του μολύβδου, φυσικό ή παραπροϊόν μολυβδοαργυρούχων ορυκτών παραγόμενο και κατά την επεξεργασία του αργύρου( Ασήμι, Ag ) σε διυλιστήριο με την μέθοδο της κυπέλλωσης ( ένας τόνος μολύβδου μπορεί να δώσει έως και 5 κιλά αργύρου
( βλ. http://www.ancmet.metal.ntua.gr/Exorixi.htm )
με σκοπό τον διαχωρισμό του μολύβδου απο τον άργυρο ( δεν γνωρίζω αν η μέθοδος που προανέφερα χρησιμοποιείται ακόμη σε κάποια μεριά του πλανήτη, αλλά η μέθοδος της κυπέλλωσης είναι αρχαία και αντικαταστάθηκε απο νέα τεχνική το 1829 ). Αυτός ο διαχωρισμός επιτυγχάνεται με οξείδωση του μολύβδου και απο αυτό έχουμε λιθάργυρο όπου με την ανάτηξή του ( αναγωγική τήξη του Λιθάργυρου σε θερμοκρασία 880° C περίπου ) στην συνέχεια έχουμε εξαγωγή μολύβδου κάτι σαν ανακύκλωση (;) δηλαδή. 
( βλ. "ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΛΙΘΑΡΓΥΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΣΙΓΡΙΟΥ ΛΕΣΒΟΥ"  ... ΙΓΜΕ / 2 , 2.1 Λιθάργυρος, σελ. pdf -3, κλπ. )
 http://www.geo.auth.gr/miner2005/papers/paper_06.pdf

 Άν έχουμε να κάνουμε με φυσικό λιθάργυρο αυτός ανήκει στα δευτερεύοντα μεταλλεύματα του μολύβδου. H παρουσία του λιθάργυρου στον μόλυβδο και στα μολυβδούχα ορυκτά δίχνει τον βαθμό της οξείδωσής τους. Ο μόλυβδος ανήκει στα μη ευγενή μέταλλα, σε αυτά δηλαδή που οξειδώνονται με καύση στον αέρα ( μόλυβδος, χαλκός, κλπ ) έν αντιθέσει με τον χρυσό, τον άργυρο, την πλατίνα, που δεν οξειδώνονται.

O διαλύτης του λιθάργυρου είναι το νιτρικό (nitric) και το οξικό οξύ ( acetic acid CH3COOH, βλ. και σχέση με το ξύδι ). Άν δεν ολοκληρωθή η διάλυση, αυτό σημαίνει οτι δεν είναι καθαρός λιθάργυρος και συνήθως υπάρχει πρόσμειξη με διοξείδιο του Πυριτίου που παραμένει αδιάλυτο. Aλλά και άλλα μέταλλα, όπως ο σίδηρος, το ασήμι και ο χαλκός, μπορούν να βρεθούν στον λιθάργυρο όπως είπαμε και μπορεί να καθαρίσει μόνον με ανίχνευση αρχικά των ξένων προσμείξεων και ανάλογα με αυτό που θα βρεθεί και σε τι ποσότητες ( δηλ. άν είναι χαλκός, σίδηρος, κλπ, ή και όλα αυτά μαζί ), θα ακολουθηθεί και η κατάλληλη μέθοδος διαχωρισμού.

Αυτή η μπελαλίδικη διαδικασία δεν αφορά εμάς βέβαια, μας αφορά όμως στο "επίπεδο" του τι λιθάργυρο μπορούμε να βρούμε και να αγοράσουμε απο τον προμηθευτή μας. Άρα το πρώτο βήμα, άν θέλουμε να μπούμε στην περιπέτεια παρασκευής μολυβδούχων παρασκευασμάτων όπως αυτά που χρησιμοποιούσαν οι δάσκαλοι της Δυτικής αναγέννησης και οι μετέπειτα αυτών, ( κάποιοι μέχρι της μέρες μας ) είναι η καθαρότητα του λιθάργυρου. Ο πωλητής μας δεν μπορεί να είναι άλλος παρά ένας προμηθευτής των χημικών και άλλων σχετικών εργαστηρίων και ερευνητικών κέντρων που χρησιμοποιούν τέτοιες ύλες και απαιτούν καθαρά και μη νοθευμένα, ή "αγνώστου προέλευσης" υλικά.

 Massicot 

( κίτρινος λιθάργυρος , yellow lead oxide, Pigment Yellow 46 ).
 Γνωστή παραλλαγή του λιθάργυρου είναι το massicot ( κίτρινο χρώμα / κίτρινος λιθάργυρος ) που έχει την ίδια χημική σύσταση με αυτόν και μπορεί να συνυπάρχουν. 
To massicot παρασκευάζονταν με περαιτέρω έκθεση στο διοξείδιο του άνθρακα στην διαδικασία παρασκευής του λευκού του μολύβδου και δεν είναι τίποτε περισσότερο απο το ενδιάμεσο στάδιο πρίν το βασικό οξείδιο του μολύβδου ( λευκό μολύβδου ) μετατραπεί με παρατεταμένο ψήσιμο στον ελεύθερο αέρα ( διοξείδιο του άνθρακα ) σε πορτοκαλί του μολύβδου, το γνωστό μίνιο ( Λατιν. stupium και minium ). Αυτό το μίνιο όμως δεν έχει σχέση με τίς μεθόδους παρασκευής του σύγχρονου μίνιο που μπορούμε να βρούμε στα χρωματοπωλεία για σιδηροβαφές που ώς χρώμα είναι φωτεινότερο απο το αυθεντικό μίνιο που χρησιμοποιούσαν στα βιβλία ( μινιατούρες ) και στούς πίνακες οι ζωγράφοι του μεσαίωνα μέχρι ( ίσως ) και τον 19ο αιώνα.

 Κίτρινο Massicot μπορείτε να βρείτε στην ελληνική αγορά της εταιρείας KREMER και με εταιρική / καταλόγου αρίθμηση: KREM -3-4301 απο το ABIO. Αν πωλείται και αλλού απο άλλη εταιρεία πλήν της KREMER ( αναφέρομαι στην Ελληνική αγορά ) δεν το γνωρίζω...


WWW  πηγές / Βιβλία  & ..  για massicot

http://www.mindat.org/min-2587.html

Formula:	PbO
System:	Orthorhombic
Hardness:	2
Name:	Derived from early arabic, through spanish mazacote and the French name for oxide of lead.
Dimorph of:	Litharge

Colour:	Sulphur- to ...

 ...............................................

_____________________________
 
The commercial hand-book of chemical analysis: or, practical instructions ... 
By Alphonse Rene le Mire de Normandy
1) Google eBook
http://books.google.gr/books?id=OxIAAAAAQAAJ&hl=el&source=gbs_navlinks_s
2) Internet ARCHIVE   
https://archive.org/details/commercialhandb02normgoog

LITHARGE. 
PROTOXYDE OF LEAD. MASSICOT. 
1. Litharge (protoxyde of lead PbO) is known also under the name of massicot, when it has not undergone fusion; after fusion it is always called litharge. (...................................)
___________________________________


M.J.F.L. MERIMEE
 "The art of painting in oil, and in fresco"

http://books.google.gr/books?id=eZlAAAAAYAAJ&hl=el&source=gbs_navlinks_s

 MASSICOT (PROTOXIDE OF LEAD). The substances which are sold in the shops, under the name of massicot, are only ceruse more or less calcined, and are named light, yellow, or gold coloured. Genuine massicot is the strongest oxide of lead (protoxide); its colour is a dull orange yellow. In the preparation of minium the lead is calcined in a reverberatory furnace; this process gives a mixture of massicot and lead; these are separated by washing and trituration; the massicot being much lighter remains suspended in the water; it is drawn off, and left to settle; the depositum which it then forms is collected and dried, and this is the true massicot. But it is not to be had in our colour-shops; it can only be procured from the red-lead manufacturers. It may be employed with advantage in preparing the drying oils; it produces the same effect as litharge when very finely ground. It may also be employed as a colour: its tint is not brilliant; but as it is a better drier than white lead, it may be substituted for it in mixing with colours which dry with difficulty, as the lakes and the bituminous earths.

 ____________________________________

THE MINERAL MASSICOT
 MASSICOT (Lead Oxide)

http://shop.kremerpigments.com/en/pigments/kremer-made-and-historic-pigments/massicot--litharge-43010:.html

   








warning
http://www.kremer-pigmente.com/media/files_public/43010_SHD_ENG.pdf 

The sale of this product is legally restricted. Please send us the required proofs of professional use together with your order.

 ___________________________________________

 Σπύρος Δοντάς  Δρ. Χημικός,  /  ΕΛΙΝΥΑΕ
 "Επικίνδυνες Χημικές Ουσίες στους Χώρους Εργασείας" 

http://www.elinyae.gr/el/lib_file_upload/Ximika.1113227510826.pdf













___________________________________________



medium Λιθαργύρου
 
Πρώτη φορά που έμαθα για το medium Λιθαργύρου ήταν στα μέσα της δεκαετίας του ΄80, απο το βιβλίο >> «Αναμνήσεις απο τη Ζωή μου» του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο (σελ. 238) εκδόσεις: ύψιλον / βιβλία. εκδ. 1985.

Αναλογίες: 7 μέρη ωμό Λινέλαιο, 1 μέρος λιθάργυρου.

σκεύη: 
a) κουζινάκι γκαζιού ή ρεύματος.
b) πύλινη χύτρα, επιλέγουμε >> πυρίμαχη και εσωτερικά "βαμένη" με παχύ βερνίκι, 
c) μάσκα προστασίας (όχι πανάκια) με φίλτρα για χημικά και τοξικά ( κατηγορία φίλτρου σωματιδίων και καπνών -->> P3 ( πί 3 ) ή ακόμη καλύτερα αν γνωρίζετε κάποιον χημικό ρωτήστε τον για το καταλληλότερο φίλτρο. 
d) ένα μεταλλικό / χάλκινο γουδί ( ..τουλάχιστον μεσαίου η καλύτερα μεγάλου μεγέθους )
 e) ένα βάζο με βιδωτό καπάκι
 f) Ένα μακρύ λεπτό ξυλάκι που να μας βοηθάει να ανακατεύουμε το λάδι με τον λιθάργυρο κατα την διάρκεια του ψησίματος και απο κάποια λογική απόσταση ασφαλείας ( ..μήν είναι και ένα μέτρο, χί!χί!).

Ο λιθάργυρος που έβρισκα εγώ, ήταν σε συσκευασία του 1ος κιλού. Όμως το πρώτο πρόβλημα ήταν το μέγεθος των κόκκων της σκόνης λιθαργύρου. Ζητούσα να είναι σε μορφή σκόνης, αλλά βέβαια, δεν θυμάμαι (μετά απο τόσα χρόνια) αν υπήρχε και σε κάποια άλλη μορφή ( π.χ., σε κομμάτια...) πλήν της σκόνης, αλλά εγώ έτσι το ζητούσααπο εκεί που το αγόραζα. 
Αυτό που μπορούμε να αγοράσουμε απο τούς προμηθευτές που προανέφερα, είναι ένας κίτρινος λιθάργυρος αρκετά λεπτόκοκκος, αλλά πρέπει οπωσδήποτε να κοπανισθεί και άλλο στο γουδί για να γίνει πολύ ψιλή πούδρα, αλλιώς δεν θα λιώσει καλά μέσα στο καυτό λινέλαιο και μια ποσότητα θα κατακαθίσει στον πάτο του δοχείου, είτε αυτό είναι το δοχείο όπου ψήνεται, είται το γυάλινο δοχείο που θα αποθηκευτεί μετά το πέρας της όλης διαδικασίας. Εδώ μιλάω για την ελληνική αγορά και αυτά που μπόρεσα να βρώ εγώ, εσείς μπορεί να βρείτε αυτό που πρέπει, ώστε να αποφύγετε τη διαδικασία του κοπανίσματος. Ίσως βρεθεί στήν αγορά του εξωτερικού, κάτι έχω εντοπίσει σε εταιρεία που παρασκευάζει υλικά ζωγραφικής ( εκτός της εταιρείας KREMER ...), αλλά δεν ξέρω άν είναι υλικό που μπορεί να εξαχθεί με απλή ταχυδρομική αποστολή σε κάποιον ιδιώτη ενός άλλου κράτους, θα το ψάξω περισσότερο και αν βρώ κάτι θα το αναφέρω.
 
Επίσης όταν το κοπανίσουμε στο γουδί μπορούμε να βάλουμε ίση ποσότητα λινέλαιου και να τα κοπανίσουμε μαζί και ίσως αυτή να είναι και η σωστότερη προετοιμασία πρίν ο λιθάργυρος ή το λευκό μολύβδου με το λινέλαιο ή το καρυδέλαιο ανέβουν στη φωτιά. Ένα επιπλέον θετικό με αυτήν την προπαρασκευή είναι ότι δεν θα έχουμε αιωρούμενα σωματίδια κατά το κοπάνισμα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα έχουμε μάσκα προστασίας με τα φίλτρα που προανέφερα. 
Καλό θα είναι να παίρνουμε όλες τις αναγκαίες προφυλάξεις. Εκτός απο την μάσκα πρέπει να έχουμε και γάντια πλαστικά μιας χρήσης που μπορούμε να προμηθευτούμε απο τα φαρμακεία ή ακόμα καλύτερα απο φαρμακαποθήκη ή πωλητή χημικών κ.ο.κ, εξηγώντας και τον λόγο που τα θέλουμε ώστε να βρούμε τα κατάλληλα για παρόμοιες δουλειές.
Αυτά τα γάντια όμως δεν είναι κατάλληλα και είναι και επικίνδυνο να συνεχίσουμε να τα φοράμε όταν θα ανεβάσουμε την χύτρα στην φωτιά. Αν θέλετε γάντια προστασίας κατα την διάρκεια του ψησίματος του λαδιού, αυτά θα πρέπει να είναι πυρίμαχα και αυτό είναι ένα θέμα που δεν το κατέχω γιατί απλώς δεν χρησιμοποιούσα γάντια όταν έψηνα τα δικά μου μίντιουμ.
Χρειαζόμαστε μια πύλινη χύτρα και ένα κουζινάκι γκαζιού ή ρεύματος ( όχι μικρό γκαζάκι ) γιατί το ψήσιμο μπορεί να κρατήσει δύο και τρείς ώρες και κάποιες φορές και περισσότερο. Η πύλινη χύτρα εσωτερικά θα πρέπει να μην είναι απορροφητική και φυσικά να αντέχει σε μεγάλες θερμοκρασίες. Καλό είναι η φλόγα να μην ακουμπάει απο κάτω την χύτρα και κατά την διάρκεια του ψησίματος να ανακατεύουμε αργά με ένα ξυλάκι. Τα ίδια ισχύουν άν χρησιμοποιήσουμε ηλεκτρικό "μάτι".

Στην περιγραφή του Τζ. ντε Κίρικο δεν γίνεται κατανοητή η σημασία της μεγάλης θερμοκρασίας που πρέπει να φτάσει το λινέλαιο ( το σημείο βρασμού του λινέλαιου είναι κοντά στους 250° C και άνω, ενώ ανάφλεξης απο 350° C και άνω ). Αυτό απο μόνο του ( ψήσιμο σε μεγάλη θερμοκρασία του λινέλαιου ), δείχνει τον μεγάλο βαθμό επικινδυνότητας ενός τέτοιου εγχειρήματος πέρα απο τις αναθυμιάσεις του λιθάργυρου που είναι τοξικές.
Όλα αυτά μας πηγαίνουν στον κατάλληλο εργαστηριακό εξοπλισμό που πρέπει να διαθέτουμε και φυσικά έναν χώρο δουλειάς που δεν θα έχει σχέση με την κατοικία μας, όπου μαγειρεύουμε, κοιμόμαστε, κλπ. 
Καλό είναι λοιπόν να το φτιάξουμε σε ανοικτό χώρο (χωρίς ρεύματα αέρα) έχοντας μάσκα με ειδικά φίλτρα προστασίας στα χημικά και τοξικά και όλα τα σκεύη μας να είναι σε άριστη κατάσταση. Τα σκεύη αυτά θα είναι μόνον γι' αυτήν την εργασία και ποτέ δεν θα χρησιμοποιούνται για άλλους σκοπούς (ακόμη και παρεμφερείς) δηλαδή παρασκευή άλλων, μη τοξικών βερνικιών και mediums για ζωγραφική.

Ο ντε Κίρικο αναφέρει: « ( .......... ) Τη συνταγή αυτού του βερνικιού τη βρήκα σε ένα γαλλικό βιβλίο που εκδόθηκε στο Παρίσι στα 1830 και γράφτηκε απο ένα ζωγράφο ονόματι Ζαν Φρανσουά Μεριμέ, ο τίτλος του βιβλίου είναι De la peinture a l' huile. ( ............ ).»

Εμείς τώρα μπορούμε να βρούμε το βιβλίο του Μεριμέ στο διαδίκτυο ελεύθερο απο δικαιώματα στα αγγλικά και γαλλικά.

 M.J.F.L.MERIMEE : THE ART OF PAINTING IN OIL and in FRESCO

http://books.google.gr/books?id=eZlAAAAAYAAJ&hl=el&source=gbs_navlinks_s
..... page .55 - // TO PREPARE DRYING OIL. From the tendency that several of the oxides and metallized salts have to unite with oils, and thus to render them more drying, has resulted a great many different receipts for the preparation of drying oil. Some recommend sulphate of zinc, calcined verdigris, plaster of Paris, umber, oxide of manganese, &c.; others prefer putting into the oil a crust of bread and a head of garlic. But, in all these preparations, litharge is the chief ingredient. The oxide of lead having the greatest power over the oils, to recommend other substances would be superfluous. In this process litharge, in the proportion of oneeighth part, should be reduced to the finest powder; this condition is indispensable to its perfect solution. The vessel containing the oil and litharge is then to be placed on a slow fire, and frequently stirred with a spatula: a considerable quantity of scum is soon formed; and the ebullition is so great at times, as to make it necessary to withdraw the vase, to prevent the oil running over. When the scum has quite disappeared, it is a sign that the oil is in a proper state ; it is then allowed to stand still; then the litharge which has not combined precipitates, and in a few hours the surface of the oil will be covered with a pellicle, which indicates that the operation is complete. This preparation is of a brownish colour, which is increased in proportion to the time that it may have been exposed to the action of a strong fire ; it becomes clear when allowed to rest, but is never colourless. By operating at a lower temperature, in a balneum marice (a water bath), or even in mixing water with the oil, and supplying its loss by evaporation, an oil less drying is obtained, but less coloured, which colour grows more faint by exposure to the light. A drying oil nearly colourless may be obtained by combining linseed, or nut oil with litharge, and triturating them together for a considerable time ; this will produce a sort of yellowish creamy substance, which, being allowed to rest, soon becomes clear; but if there be not time to wait, this fluid may be filtered through blotting-paper ; it is then transparent, but with a little colour, which soon goes off when exposed to the light. By letting fall some of the oxide of lead, which it held in solution, this operation may be completed in a few hours. It is evident that the oil in combination with the litharge forms two distinct substances: the transparency of the first is not impaired by the oxide it contains; the other is a thick substance, a kind of soap, in which even the oil is changed, as if by the alkalies. This matter will be noticed more fully in the chapter on varnishes. The chemical affinity of the oils and the oxide of lead is such, that they may be eombined by triturating the oil with a leaden muller; the oil then assumes a gray colour, arising from the solution of the lead ; this mixture being collected in a cup, the metal soon subsides, and the oil, which floats at the top, is very clear and dries better because it holds in solution a portion of the lead. Where litharge cannot be had, lead filings and pieces of flat lead may be put into a bottle with linseed or nut oil, and frequently shaken; in a few days this will produce an oil almost colourless, and capable of drying the lakes, as well as the ochres. As the drying oils become fat in a short time, it is best to prepare only a small quantity at once.

_____________________________________________

σημείωση:

Ένα άλλο βιβλίο που θα μας φανεί πάρα πολύ χρήσιμο και αναφέρεται με λεπτομέρειες στην παρασκευή παρόμοιων mediums με μολυβδούχα οξείδια, λινέλαιο , καρυδέλαιο, κερί, κλπ., είναι το: 
Ευαγγελία Μ. Τσίλαγα « Το χρώμα στη Ζωγραφική και οι τεχνικές του ( απο την Αναγέννηση μέχρι σήμερα ) » 
Β' Εκδοση / εκδ. Παπασωτηρίου.
βλ. κεφ. 4 σελ. 31 - ... « Παραλλαγή του μίντιουμ με μόλυβδο πιθανόν η τεχνική του Λεονάρντο ντα Βίντσι » 
βλ. Κεφ. 5 σελ. 35 - ... « Τα μίντιουμ με μόλυβδο και κερί των Βενετσιάνων καλλιτεχνών Τζιορτιόνε, Τιτσιάνο, Τιντορέττο » 
κ.ο.κ...........

και εδώ:
1) [ Maroger ] "Secret Formulas and Techniques of The Masters" http://carolallisonart.com/SecretFormulaIndex.html
http://carolallisonart.com/SecretFormulaIndex.html

2) THE XVII-TH CENTURY’S THIXOTROPIC PAINTING MEDIUM I. THE OLD FLEMISH SCHOOL GELS AND THEIR RECONSTRUCTION FALLOWING RUBENS AND VAN DYCK `S RECIPES

____________________________

ΧΗΜΕΙΑ ΕΦΗΡΜΟΣΜΕΝΗ ΕΙΣ ΤΑΣ ΤΕΧΝΑΣ ...υπο ΞΑΥΕΡΙΟΥ ΛΑΝΔΕΡΕΡ // ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ 1846 
βλ., - Google Books
σελ. βιβλ., ..235
σελ. pdf = ..244
..και κατασκευή ελαίων  σελ.234 
λινέλαιο + ΛΙΘΑΡΓΥΡΟΣ

_____________________________________

  Όσα βιβλία και διαδικτυακές "θέσεις" προτείνω ( βιβλία όπως των Μεριμέ, Maroger, Sir C. L. Eastlake, Ε. Μ. Τσίλαγα, κλπ ),
θεωρώ πως θα πρέπει οπωσδήποτε να μελετήσετε τα γραφόμενά τους είτε αυτά δίδονται δωρεάν είτε πληρώνοντας ένα πολύ μικρό αντίτιμο ( αλλά και άλλων πηγών που πιθανόν θα βρείτε κι εσείς στην αναζήτησή σας ).
Φυσικά υπάρχουν ακριβές έως και πανάκριβες επιλογές, αλλά εδώ προτείνω αυτές που μπορεί να είναι προσβάσιμες σε όλους ( όσες έχω βρεί και όσες θεωρώ - με τα δικά μου κριτήρια- ότι αξίζουν ).
Η γνώμη μου βέβαια είναι πριν επιχειρήσετε να παρασκευάσετε μόνοι σας αυτά τα μίντιουμ που χρησιμοποιούσαν οι δάσκαλοι της Δύσης με άριστα αποτελέσματα ( Αντονέλλο ντα Μεσσίνα, Ρούμπενς, Ρέμπραντ,... ), όχι μόνο να διαβάσετε και να μελετήσετε πολύ καλά όσες περισσότερες αναφορές βρείτε, αλλά να δοκιμάσετε κάποια παρόμοια mediums που πωλούν εταιρείες ώστε να αποφύγετε ένα αναμφίβολα επικίνδυνο εγχείρημα.

  Άν αναφέρομαι στο medium Λιθαργύρου και κατ' επέκταση σε παρόμοια που αντί για λιθάργυρο έχουν στουπέτσι, είναι γιατί τα αποτελέσματα είναι σε πολύ υψηλό επίπεδο, τόσο στο αισθητικό αποτέλεσμα όσο και στην αντοχή του έργου.
Έχω κρατήσει έναν πίνακα που είχα κάνει με το medium Λιθαργύρου ( χωρίς προσθήκη κεριού ) και σκόνες χρώματος πάνω σε προετοιμασμένο ξύλο, μόνο και μόνο για να παρατηρώ τις αλλαγές και την αντοχή του στο χρόνο. Ο πίνακας έγινε το 1988 και δεν του πέρασα ποτέ βερνίκι. Τα χρώματα είναι ακόμη φωτεινά, σχεδόν όσο ήταν και τους πρώτους 6 μήνες που στέγνωνε και έχουν κάτι απο την γυαλάδα των χρωμάτων όταν αυτά είναι ακόμη ρευστά πάνω στην παλέτα μας.

maroger medium  /  Black Oil  / ....

Μπορείτε όμως να αποφύγετε τον μπελά της παρασκευής των προαναφερθέντων υλικών με mediums που παρασκευάζουν ορισμένες εταιρείες όπως αυτές που επέλεξα αλλά σίγουρα υπάρχουν και άλλες ( άν και όχι πολλές ):

 1) BLACK OIL Painting Medium 
 Available for shipping to USA/Canada ONLY. This item contains liquid and will NOT ship to other countries. Our Flemish Maroger and Italian Wax mediums are available for international shipping.

 http://www.oldmastersmaroger.com/black-oil-painting-medium-4oz/
_______________

 2) Sennelier Oil -37 ml Tube - Maroger Medium

.........
 _____________
3) KREMER -> Black Oil, by Claude Yvel 
 http://shop.kremerpigments.com/en/mediums--binders-und-glues/mediums-und-varnishes/black-oil--by-claude-yvel-79097:.html

 No. : 79097:
 medium made of walnut oil and lead oxide, contains lead, toxic
Black oil is a fast drying medium and varnish made from walnut oil and litharge. Historically significant for iconpainting and other historical painting techniques.
 _________________



Λευκό Μολύβδου - λινέλαιο ή Καρυδέλαιο

Ένα άλλο medium, παρόμοιο σε μεγάλο βαθμό με αυτό του Λιθαργύρου είναι και αυτό που μπορούμε να παρασκευάσουμε με λινέλαιο ή καρυδέλαιο και λευκό μολύβδου.
-> απο το: Materials for a history of oil painting, Volume 1 By Sir Charles Lock Εastlake 
book page 311 / 309 / ....κλπ.

 To make Vandyck's drying oil—Take an oz. and half, or two oz. is better, of white lead, and a pint of nut oil; set the oil upon the fire in a large earthen vessel; put in the lead by degrees, as the oil simmers very slowly over the fire till the whole is dissolved [diffused]." The oil was then clarified by straining and by repose. The writer adds: "This oil should be used fresh. Vandyck . . . always had it prepared in his own house, and never kept it by him more than a month; after that time it begins to lose its good qualities: it is believed that Cornelius Jansen, as well as Vandyck, used this drying oil.
 
Το μικρό αλλά συνοπτικό απόσπασμα που επέλεξα πέρα απο τις αναφερόμενες αναλογίες που μπορεί να αλλάζουν ανάλογα με τον συνταγογράφο, και μπορεί να είναι:
10 γρμ. λευκό μολύβδου  σε 100 γρμ. λινέλαιο. 
Ψήσιμο που μπορεί να πλησιάζει τους 280° C με 300° C για τρείς ώρες.

Αναφέρει κάποια σημαντικά πράγματα.
Όπως το ότι αυτά τα mediums δεν έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής μέσα στα δοχεία που φυλάσσονται. Κι αυτό είναι ένα απο τα μειονεκτήματά τους άν αναλογιστούμε τον κόπο και την επικινδυνότητα παρασκευής τους. Ο συγγραφέας πολύ σωστά αναφέρεται στην διάρκεια του ενός μηνός γι' αυτό το μίντιουμ. Άλλοι πάλι χρησιμοποιούν το νερό. Καλύπτουν με νερό το μίντιουμ ώστε να μην μένει "κενός " χώρος μέσα στο δοχείο φύλαξής του, μέχρι πάνω στο στόμιο που φυσικά σφραγίζεται με το βιδωτό καπάκι και με αυτόν τον τρόπο δεν έρχεται σε επαφή με τον ελεύθερο αέρα. Το νερό πρέπει να αλλάζεται κάθε μέρα ή κάθε δύο το πολύ και να είναι απεσταγμένο ή έστω απιονισμένο ( νερό απαλλαγμένο απο χλώριο ). Με αυτόν το τρόπο μπορεί να διατηρηθεί κοντά στους δύο με τρείς μήνες.


_______________________________


http://en.wikipedia.org/wiki/Jacques_Maroger

http://www.jam.ca/Maroger/ Maroger Secrets

http://carolallisonart.com/MarogerSecrets/Page164.html
THE LEAD AND WAX FORMULA SIMPLIFIED

Maroger Medium 37ml Tube - aswexpress.com

__________

WWW  πηγές & ...  για τον ΛΙΘΑΡΓΥΡΟ

 http://www.mindat.org/min-2466.html#%20Litharge:%20Litharge%20mineral%20information%20and%20data.

Formula:	PbO
System:	Tetragonal
Hardness:	2
Name:	From the Greek λιθάργνρος, the name given by Dioscorides to a material obtained in the process of separating lead from silver by fire metallurgy.
Dimorph of:	Massicot

Colour:	Red

________________________

KREMER pigmente
................
_________

http://en.wikipedia.org/wiki/Lead(II)_oxide Lead(II) oxide - Wikipedia, the free encyclopedia
________________

1) The public economy of Athens:In Four Books; to which is Added, A Dissertation on the Silver-mines of Laurion, 
By August Boeckh / Τόμος 1 / LONDON JOHN MURRAY  1828

(Google eBook)

http://books.google.gr/books?id=K0uwzDwXdykC&dq=The+public+economy+of+Athens:+in+four+books%3B+to+which+is+added,+A+...+By+August+Boeckh&hl=el&source=gbs_navlinks_s

__________________
 Λιθάργυρος, Στουπέτσι, Μίνιο
ΒΑΣΙΛΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ: της 17 Δεκεμβρίου 1921
Περί απαγορεύσεως της χρήσεως των εξ ανθρακικών μολύβδων λευκού χρώματος (στουπετσίου), του οξειδίου του μολύβδου (μινίου) και λιθαργύρου και πάσης άλλης συνθέσεως των οξειδίων τούτων δια τον χρωματισμόν οικιών, πλοίων κλπ (ΦΕΚ 243/Α/27-12-21)

http://www.elinyae.gr/el/lib_file_upload/243-21.1110956408839.pdf


__________________________

THE AMERICAN MINERALOGIST 
MASSICOT AND LITHARGE, 
THE TWO MODIFICATIONS OF LEAD MONOXIDE ESPER S. LARSEN U.S. Geological Survey 
http://rruff.info/uploads/AM2_18.pdf

____________________________

 http://www.mindat.org/min-2466.html# 
Litharge: Litharge mineral information and data.
____________________________

 http://www.google.com/images?q=litharge litharge - Google Search



                                                                                                         
                                                                                           Θεόδωρος Παππάς

Ελαιογραφία _σημειώσεις 1

Βασικά υπάρχουν τρία λάδια πού χρησιμοποιούμε, τό Λινέλαιο, τό Καρυδέλαιο καί τό παπαρουνέλαιο.

Μιά καλή αρχή, άν δουλεύουμε μέ έτοιμα χρώματα ( πάστες σέ σωληνάρια ή βάζα ) είναι τό λινέλαιο.
Τά έτοιμα χρώματα τών εταιρειών περιέχουν πολύ λάδι , οπότε τό λάδι μας θά τό χρησιμοποιούμε σπάνια ή μέ περίσκεψη καί η περαιτέρω επεξεργασία τών χρωμάτων θά γίνεται μέ νέφτι καί ρητινικό βερνίκι ( medium ) ή Λινέλαιο -ηλίου. 
Τά ρητινικά βερνίκια τά φτιάχνουμε μόνοι μας καί τά χρησιμοποιούμε ώς
α) βερνίκια ρετούς. 
β) medium πού αναμιγνύουμε μέσα στά χρώματα, 
γ) τελικά βερνίκια. 
Αυτές οί ρητίνες είναι η Δάμμαρη καί η Μαστίχα ( σέ κάποιες περιπτώσεις, τό λιβάνι καί τό κολοφώνιο )

Σκόνες Χρώματος ( Pigment )

Άν δουλεύουμε μέ σκόνες χρωμάτων, τότε τό Λινέλαιο ή τό Καρυδέλαιο είναι δύο καλές επιλογές. Μιά εύκολη αρχή είναι μέ τό Λινέλαιο. 
Κάθε χρώμα απαιτεί λιγότερο ή περισσότερο λάδι ( από ένα άλλο χρώμα ). Πάντοτε όμως βάζουμε τόσο ωστε νά έχουμε στό τέλος μία "σφικτή" πάστα, χωρίς κόκκους αδιάλυτου χρώματος καί υπολογίζοντας ότι μετά θά προσθέσουμε τό ρητινικό "βερνίκι" medium  καί μιά μικρή ή μέση ποσότητα νεφτιού ανάλογα μέ τό τί θέλουμε νά κάνουμε μέ αυτό τό χρώμα ( διαφάνειες, παχιές στρώσεις, κλπ ) Τό ρητινικό βερνίκι medium πού βάζουμε στό τρίψιμο τών χρωμάτων, μπορούμε νά τό συνδυάσουμε μέ τό λινέλαιο -ηλίου.


π.χ, η ψημένη ώχρα θέλει περίπου 40% λάδι ( Λινέλαιο )
 ενώ τό μπλέ τού κοβαλτίου από 50% μέχρι καί 140% , συνήθως 100% 
 Όλα αυτά κάποια στιγμή μαθαίνονται μέσα από τήν πρακτική καί τήν αναζήτηση ( βιβλία, μαθήματα, κλπ )

   Αγοράζουμε πάντα τά υλικά μας ( χρώματα , διαλυτικά κλπ. ) από εξειδικευμένα καταστήματα ειδών ζωγραφικής καί φαρμακαποθήκες καί όχι χρωματοπωλεία. Εκτός καί άν πειραματιζόμαστε καί μέ υλικά πού μπορούμε νά βρούμε μόνον σέ αυτά ( "πλαστικά χρώματα", σπάτουλες, πινέλα ...) ή τά βοηθητικά εργαλεία γιά τήν προστασία μας από σκόνες καί χημικά μέ μάσκες καί φίλτρα προστασίας, κλπ.
 
Μιά βασική σειρά χρωμάτων μπορεί νά είναι αυτή:

Titanium White 
Ivory Black (*) 
Burnt Umber 
Burnt Sienna 
Yellow Ochre 
Yellow Ochre Deep 
Cadmium Yellow Light 
Cadmium Yellow Medium 
Cadmium Yellow Deep 
Lemon Yellow 
Naples Yellow 
Cadmium Red Light 
Cadmium Red Medium 
Cadmium Red Deep 
Alizarin Crimson 
Vermilion 
Venetian Red 
French Ultramarine 
Blue Cobalt 
Blue Cerulean 
Blue Prussian 
Blue Pthalocyanine 
Blue Chrome 
Oxide Green 
Green Earth 
Viridian ( Vert Emeraude )

(*) Τά μαύρα χρώματα πού διαθέτουμε, είτε σέ μορφή πάστας είτε σέ σκόνες γιά τήν ελαιογραφία, Ivory Black, Vine Black, Lamp Black, κλπ, μπορούμε νά τά αναμιγνύουμε μέ άλλα χρώματα χωρίς πρόβλημα, αλλά άν θέλουμε νά τά απλώσουμε "καθαρά" όπως μάς δίνονται π.χ, νά χρωματίσουμε ένα μαύρο ρούχο ή ένα μαύρο αντικείμενο, (ένα βάζο ή ένα αυτοκίνητο, ή ...) τότε έχουμε "πρόβλημα". 
Σέ αντίθεση μέ τίς διάφορες τέμπερες, στό λάδι τά μαύρα έχουν άσχημο, βαρύ λιπαρό ή στεγνό σάν σοβάς αποτέλεσμα καί η χρήση ενός βερνικιού δέν σώζει τήν κατάσταση. Εκτός καί άν θέλουμε αυτό τό αποτέλεσμα. Άν θέλουμε όμως τά μαύρα μας νά δένουν μέ τόν γενικό τόνο πού δίνουν καί τά άλλα χρώματα τού έργου μας, πρέπει τά μαύρα νά τά βγάζουμε μέ τήν ανάμιξη άλλων χρωμάτων. Ανάλογα τώρα άν θέλουμε ένα μπλεδίζον μαύρο ή ένα καφετί ή πράσινο ...καί πάει λέγοντας, τό κανονίζουμε μέ ποιά χρώματα θά επιλέξουμε καί σέ ποιές αναλογίες μεταξύ τους.

εδώ θά φέρω ένα παράδειγμα ( χρησιμοποιόντας χρώματα Old Holland ) γιά νά έχουμε ένα μπλεδίζον μαύρο. 
Σέ ίσες ποσότητες ( περίπου ) αναμιγνύω τρία χρώματα

α) Madder ( Crimson ) Lake Deep Extra [ C 28 ] 
β) Viridian Green Deep [ D 47 ]  
γ) Prussian Blue Extra [ A 34 ]

>> άν θέλουμε νά κλείνει πρός τό καφέ θά βάλουμε μεγαλύτερη ποσότητα τού Crimson [ C 28 ] από τά άλλα δύο καί ίσως μεγαλύτερη τού Viridian από τό Prussian. 
>> άν θέλουμε ένα ψυχρό μαύρο πρός τό πράσινο, τότε τό Viridian [ D 47 ] πρέπει νά υπερισχύει τών άλλων δύο, κοκ.

..πιό απλά μπορούμε νά συνδυάζουμε παίζοντας μέ τίς αναλογίες μεταξύ τών χρωμάτων 
α) Καρμίνιο + Πρασινο σμαραγδί + Σκούρα Όμπρα  
β) Καρμίνιο + Πρωσικό μπλέ _καί έχουμε ένα βιολετί μαύρο 
γ) σκούρα Όμπρα + Καρμίνιο + Πρωσικό μπλέ  κλπ.



εφαρμογές  _ σημείωση -1
 
Κάτι πού μπορεί νά μάς προβληματίσει ( καί συναντάμε συχνά στήν ζωγραφική μέ λάδι ) μπορεί νά είναι τό εξής: 
π.χ, έχουμε ένα κόκκινο ύφασμα μέ έντονες πτυχώσεις καί θέλουμε νά τονίσουμε τά σημεία πού πέφτει περισσότερο τό φώς. Στά μάτια μας, τό κόκκινο στά σημεία εκείνα είναι ανοικτότερο καί φωτεινότερο. Τί κάνουμε γιά νά τό ανοίξουμε; Άν αναμίξουμε κόκκινο μέ λευκό θά έχουμε ..ρόζ. Μιά απλή καί στοιχειώδης βάση γιά νά "φωτίσουμε" τό κόκκινο χρώμα τού υφάσματος, στό παράδειγμά μας, είναι τά κίτρινα χρώματα.

Μέ αυτά θέλω νά πώ οτι οι μείξεις τών χρωμάτων στήν ζωγραφική μέ λάδι γιά τά ανοίγματα τών τόνων τους "σπάνια" ( ; ) έχουν ως βάση τό λευκό, άσχετα άν σέ κάποιες περιπτώσεις στήν κορυφωσή τους μπορεί νά έχουν μέχρι καί καθαρό λευκό.

Τέλος υπάρχουν διάφορες ποιότητες χρωμάτων. Στά έτοιμα χρώματα ( σωληνάρια ) έχουμε τίς σειρές studio πού είναι φθηνές καί η τιμή είναι ίδια σέ όλα τά χρώματα τής εκάστοτε σειράς. Είναι χρώματα νοθευμένα γιά αύξηση τού όγκου τους. Καί οί "επαγγελματικές" σειρές πού ανάλογα μέ τήν κατηγορία ( Α, Β, C, D, E  ή  1,2,3,4,5 ) πού ανήκει τό κάθε χρώμα έχουμε καί άλλη τιμή.

Νέφτι

Τό νέφτι είναι τό καλύτερο διαλυτικό καί στεγνωτικό στήν ελαιογραφία. 
Αυτό πού θά χρησιμοποιήσουμε πρέπει νά είναι νέφτι διπλής απόσταξης. 
Τό προμηθευόμαστε είτε από κάποια φαρμακαποθήκη είτε από τά καταστήματα ζωγραφικών ειδών καί πάλι μόνον άν δέν είναι χύμα. Πρέπει νά φέρει τήν ετικέτα τού παρασκευαστή του. Φυλάσσεται καλύτερα σέ γυάλινα χρωμα-τισμένα μπουκάλια μέ βιδωτό καπάκι καί σκοτεινά δροσερά μέρη. Τό χρώμα του πρέπει νά είναι καθαρό καί διάφανο, σχεδόν όπως τού νερού. Μέ αυτό επίσης φτιάχνουμε τά ρητινικά βερνίκια μας. Η χρήση του όμως πρέπει νά γίνεται μέ φειδώ γιατί δέν πρέπει νά ξεχνάμε ότι δέν είναι συνδετικό όπως τά λάδια μας καί η υπερβολική σέ ποσότητα χρήση του θά επιφέρει αρνητικά αποτελέσματα, ( μαύρισμα, σκασίματα κλπ ).
 
Λινέλαιο

Τό λινέλαιο πού χρησιμοποιούμε είναι αυτό τής ψυχρής έκθλιψης. Προμηθευόμαστε μόνον αυτό πού φέρει ετικέτα εταιρείας πού παρασκευάζει καί τά χρώματα ζωγραφικής. Τό λινέλαιο τών χρωματοπολείων είναι θερμής έκθλιψης καί νοθευμένο μέ προσμίξεις άλλων φθηνότερων λαδιών, 
π.χ, κραμβέλαιο, βανβακέλαιο, ορυκτέλαιο κλπ. 
μέ λάδια δηλαδή πού μπορεί νά είναι καλά, π.χ, γιά εξωτερικούς ελαιοχρωματισμούς σέ οικοδομικές εργασίες, αλλά καταστροφικά στήν ζωγραφική μέ λάδι.

Καρυδέλαιο

Τό καρυδέλαιο τό προμηθευόμαστε από φαρμακαποθήκες ή μέ παραγγελία σέ κάποιο φαρμακείο. Υπάρχει καρυδέλαιο μέ τήν ένδειξη Α΄ καί μέ τήν ένδειξη Β΄ . Επιλέγουμε αυτό μέ τήν ένδειξη Α΄. 
Τό Α΄καί τό Β΄ υποδηλώνουν τά δύο "εξαγώγιμα" στάδια κατά τήν παρασκευή του μέ ψυχρή πίεση. 
Τό Α΄ βγαίνει καθαρότερο, ενώ τό δεύτερο ( Β') περιέχει καί διάφορες φυτικές ουσίες. 
Οί εταιρείες παρασκευής χρωμάτων ζωγραφικής δέν τό χρησιμοποιούν γιατί ταγκιάζει καί δέν διατηρείται στά σωληνάρια γιά πολύ καιρό όπως τό λινέλαιο καί τό παπαρουνέλαιο. 
Άν θέλουμε νά τρίβουμε μόνοι μας τίς σκόνες τών χρωμάτων, τότε είναι μιά πάρα πολύ καλή επιλογή ( για άμεση εφαρμογή ).

επιφάνειες ζωγραφικής
 
Τόν πρώτο ρόλο παίζει η επιφάνεια πού θά απλώσουμε τά χρώματα. Αυτή η επιφάνεια μπορεί νά είναι ένας ( βανβακερός ή από λινό ) μουσαμάς σέ τελάρο ή τεντωμένος απλώς σέ κάποια επιφάνεια ( π.χ, ξύλο. κλπ. ). 
Προετοιμασμένο ξύλο ( π.χ. ύφασμα, ..όπως τό τουλπάνι κολλημένο σέ ξύλο καί περασμένο μέ λευκή ή άλλου χρώματος επίστρωση, αποτελούμενη από γύψο, κάποιο λευκό χρώμα. νερόκολλα, κλπ, κλπ. ). 
Μουσαμάς κολλημένος σέ χοντρό χαρτόνι. 
Χαρτί ακουαρέλας κολλημένο σέ ξύλο "απορροφητικό", όπως τό κόντρα πλακέ θαλάσσης. Καί πολλά άλλα....

Ανάλογα μέ τήν τεχνική πού θά ακολουθήσουμε, ( δηλαδή άν π.χ, θά ζωγραφίσουμε μέ λεπτές επάλληλες ημιδιάφανες καί " διάφανες" στρώσεις χρώματος, πού απαιτεί ότι κάθε στρώση θά στεγνώνει πρώτα πολύ καλά καί μετά θά περνάμε τήν δεύτερη από πάνω, κ.ο.κ ) πρέπει νά επιλέξουμε μία επιφάνεια πού θά είναι ημιαπορροφητική καί όχι "κλειστή". Η ημιαπορροφητική ή η μή απορροφητική ( κλειστή ) επιφάνεια ζωγραφικής, έχει νά κάνει μέ τήν επίστρωση πού εφαρμόσαμε στόν μουσαμά ή στό ξύλο ή σέ οποια άλλη επιφάνεια έχουμε επιλέξει. Η κιμωλία καί ό γύψος επιτρέπουν απορροφητικές καί ημιαπορρο-φητικές επιφάνειες ενώ η μαρμαρόσκονη κλείνει τήν όποια απορροφητικότητα, όλα αυτά βέβαια σέ σχέση καί μέ τά άλλα υλικά, τό είδος τού μουσαμά, τού ξύλου, τής κόλλας αλλά καί πιθανές προσθήκες φορμόλης ή ρητινών κλπ, κλπ.

Όλα αυτά τά αναφέρω, γιατί η επιφάνεια ζωγραφικής είναι τής ίδιας σημασίας μέ τήν ποιότητα τών χρωμάτων, τών διαλυτικών, τών βερνικιών, κλπ. καί όλα αυτά μαζί έχουν νά κάνουν μέ τό τελικό αποτέλεσμα πού θά θέλουμε νά έχει τό έργο μας, μάτ ή γυαλιστερά χρώματα, κλπ., αλλά καί τήν συμπεριφορά τών χρωμάτων καθώς τά απλώνουμε ( χρόνοι στεγνώματος αλλά καί αντοχή στόν χρόνο, κοκ ).

πινέλα
 
Αυτό πού προσέχουμε όταν αγοράζουμε πινέλα είναι οτι οί τρίχες τους πρέπει νά μήν είναι τσακισμένες, νά μήν πετάνε αριστερά - δεξιά καί όλες μαζί νά καταλήγουν σέ μία κορυφή, δηλαδή νά μήν είναι διχαλωτές οι καταλήξεις τους. Καί νά έχουν τό πλαστικό σωληνάκι προστασίας. 
Οί εταιρίες γιά προστασία περνούν μέ μία υδατοδιαλυτή κόλλα τίς τρίχες τού πινέλου ωστε νά διατηρούν τό σχήμα τους μέχρι νά πουληθούν καί στά συγκεκριμένα πινέλα τό σχήμα αυτό είναι τό σχήμα τής φλόγας.

 







1) Αυτή τήν κόλλα εμείς πρέπει νά τήν αφαιρέσουμε πρίν αρχίσουμε νά χρησιμοποιούμε τά πινέλα στήν ζωγραφική αλλιώς θά τσακίσουν καί θά καταστραφούν γρήγορα αλλά δέν θά εφαρμόζουν καί τά χρώματα καλά πάνω στήν επιφάνεια πού θέλουμε νά καλύψουμε. 
Σέ ένα βάζο μέ νερό κρεμάμε μέσα τήν άκρη τού πινέλου ( κάθετα ) , τόσο ώστε νά καλύπτονται καλά οι τρίχες του ( χωρίς βέβαια η μύτη τού πινέλου νά ακουμπά τόν πάτο τού βάζου )καί τό αφήνουμε έως καί 24 ώρες γιά νά διαλυθεί η κόλλα σιγά -σιγά μέσα στό νερό. Δέν χρησιμοποιούμε ζεστό νερό.

 
 















 2) Μετά τό βγάζουμε καί μέ τά δακτυλά μας φτιάχνουμε προσεκτικά τήν φόρμα τών τριχών τού πινέλου ώστε νά πάρει τό σχήμα τής φλόγας, όπως πρέπει δηλαδή γι΄αυτό τό είδος τών πινέλων ( καί πάντα φροντίζουμε νά μήν χάνουν αυτήν τους τήν φόρμα, μέχρι τό τέλος τής "ζωής τους" ) καί τό κρεμάμε πάλι κάθετα ώστε τό νερό νά στραγγίξει από τίς τρίχες ( πού κοιτάνε πρός τά κάτω ). 
Σέ αυτό τό πρώτο στάδιο, μάλλον, δέν σκουπίζουμε τό νερό από τό πινέλο μέ κάποιο χαρτί ή πανί.

3) Καί επειδή δέν υπάρχει τίποτα τέλειο σέ αυτόν τόν κόσμο,  όταν κάποιες τρίχες τσακίσουν ή έχουν χωρίσει από τίς αλλες κοιτώντας αλλού, ποτέ δέν τίς τραβάμε αλλά τίς κόβουμε μέ ένα μικρό ψαλιδάκι.

____________________

                                                                Παππάς Θεόδωρος

ελαιογραφία _Φτιάχνοντας τα "δικά μας" χρώματα

Το να μπορούμε να ετοιμάζουμε μόνοι μας τα χρώματα ζωγραφικής, εκτός απο την δυνατότητα να ελέγχουμε την ποιότητα των υλικών, είναι μια σημαντική και απαραίτητη εμπειρία σε όσους απο εμας, πέρα απο τις έτοιμες πάστες χρώματος, ζωγραφίζουμε και με πούδρες χρωμάτων πού τρίβουμε είτε με λάδι, είτε με αυγοτέμπερα , κόλλες, κλπ.
Λίγο μπελαλίδικη και χρονοβόρα η όλη διαδικασία, αλλά καθώς θα αποκτούμε εμπειρία θα γίνεται όλο και πιο εύκολη, δίνοντάς μας παράλληλα και μια άλλη ικανοποίηση, οτι δηλαδή, ετοιμάζουμε εμείς τα υλικά της δουλειάς μας σε όλα τα στάδια δημιουργίας των έργων μας. Έχω πολλά χρόνια να κάνω κάτι τέτοιο, και όταν λέω πολλά χρόνια το εννοώ. Παρ' όλα αυτά έχω ακόμη στην μνήμη μου, εκείνη την αίσθηση της χειροποίητης εργασίας που δίνει μάλλον σε κάποιους παλιομοδίτες χειροτέχνες σάν κι εμένα μια ευχαρίστηση, σύν την περιέργεια, τον πειραματισμό, την αναζήτηση παλιών συνταγών και όλο αυτό το παιχνίδι με την γνώση πού δεν οδηγει πάντα και στο καλύτερο, αλλά δεν έχει σημασία, γιατί κάποια στιγμή θα καταφέρουμε αυτό που θέλουμε αρκεί να έχουμε υπομονή και μεράκι.
Εδώ βέβαια θα αναφερθώ μόνον σε τεχνικές δοκιμασμένες που λίγο πολύ ακολουθούν όσοι φτιάχνουν μόνοι τα λαδοχρώματά τους.

Τα εργαλεία που θα χρειαστούμε

1) ένα γυάλινο τριβειο, ειδικά φτιαγμένο για τέτοια εργασία.

     Αν είναι ακριβό για τις οικονομικές μας δυνατότητες ( 60 - 80 ευρώ ) μπορούμε να πειραματιστούμε με διάφορες σπάτουλες διαφόρων σχημάτων που μπορούμε να βρούμε στα χρωματοπωλεία, επιλέγοντας κάποιες που θυμίζουν μυστρί, αλλά η εργασία μας θα είναι κοπιώδης και χρονοβόρα χωρίς αυτό το τριβείο. Τρία μεγέθη, μεγάλο (όχι όπως αυτά τών οικοδόμων για σοβάτισμα και το μέταλλό τους _που θα διαλέξουμε εμείς, να είναι πιό λεπτό και κάπως εύκαμπτο ), μεσαίο και μικρό, θα βοηθούσαν πολύ, ακόμη και σαν βοηθητικό συμπλήρωμα άν προχωρησουμε σε αγορά του γυάλινου τριβείου.

2) δύο σπάτουλες ( όπως αυτή της φωτογραφίας ). Διαφορετικών μεγεθών ( μεσαίο μέγεθος και μικρό ) για να συμμαζεύουμε την σκόνη χρώματος που ξεφέυγει καθώς την πλάθουμε με το λινέλαιο, αλλά και για να συλλέξουμε / στοιβάξουμε, την πάστα χρώματος όταν θα έχουμε τελειώσει το πλάσιμο.

Σ' αυτό το τελικό στάδιο θα χρειαστούμε την βοήθεια μιας τρίτης σπάτουλας ( όπως αυτών που χρησιμοποιούνται στίς τεχνικές ζωγραφικής ) που καταλήγει σε μυστρί, σε ένα μικρό ή μεσαίου μεγέθους φτυαράκι με μυτερή τριγωνική κατάληξη και μπορούμε να βρούμε μόνο στα μαγαζιά ζωγραφικών ειδών.

   Ή κάποιες πολύ εξιδικευμένες σε φαρμακαποθήκες αλλά ίσως όχι τόσο μεγάλης αντοχής στις μεγάλες πιέσεις όπως αυτές των ζωγραφικών εφαρμογών, αλλά αυτό δεν μας ενδιαφέρει εδώ, αφού θα χρησιμοποιούμε την σπάτουλά μας μόνο για την συλλογή του χρώματος και την εναπόθεσή του μέσα στο σωληνάριο.

3) σωληνάρια των 50ml και 20ml.

Καλό είναι να ξεκινήσουμε με αυτά των 20ml . Άν είναι η πρώτη φορά που θα φτιάξουμε τα δικά μας χρώματα, είναι πιό εύκολο να χειριστούμε μια "μικρή" ή λογική ποσότητα χρώματος παρά ένα βουνό σκόνης. Γενικά ποσότητες πλασμένης σκόνης χρώματος + λινέλαιο για να γεμίσουν ένα σωληνάριο των 50ml νομίζω πώς υπερβαίνουν τις δυνατότητες ενός αρχάριου ( και σε οικονομικό κόστος ), αλλά και την αντοχή του οποιουδήποτε που τρίβει τα χρώματα χειρονακτικά χωρίς την βοήθεια ηλεκτροκίνητης μηχανής. Με εξαίρεση ίσως το λευκό χρώμα που πάντα καταναλώνουμε περισσότερο, ιδιαίτερα άν τα θέματά μας είναι τα φυσικά τοπία και οι προσωπογραφίες ( όλα είναι σχετικά βέβαια ).


20ml

50ml

4) Λινέλαιο
Πάντα φρεσκοαγορασμένο για τέτοια δουλειά, και στην καλύτερη ποιότητα. Μια εταιρία που μπορώ να συστήσω είναι η Old Holland, αλλά και οι εταιρείες ζωγραφικών ειδών ( και μόνο ζωγραφικών, ούτε κάν αυτό που διατίθεται απο τις φαρμακαποθήκες δεν είναι κατάλληλο, πόσο μάλλον των χρωματοπωλείων ) με κάποιο κύρος ( Τalens, κλπ ), δίνουν την ποιότητα που χρειαζόμαστε. Το λινέλαιο που επιλέγουμε ( ψυχρής πίεσης ) δεν πρέπει να έχει άλλα πρόσθετα, όπως π.χ, στεγνωτικά (κοβάλτιο, κ.α ) ή να είναι ψημένο.

5) διάφορα χρήσιμα σκεύη

 α ) Έναν γυάλινο δοσομετρικό σωλήνα με πατούρα στήριξης στη βάση του και με στόμιο ( ράμφος ) στο χείλος του για τον ελέγχο της ροής των υγρών ( καθώς θα γέρνουμε τον δοσομετρικό σωλήνα ) πού θα θέλουμε να αδειάσουμε ή να στάξουμε αλλού, στην δική μας περίπτωση είναι το λινέλαιο που θα ρίχνουμε λίγο -λίγο και κατα διαστήματα καθώς θα πλάθουμε την σκόνη μας με το γυάλινο τριβείο ή την σπάτουλα. Αυτός ο σωλήνας μπορεί να είναι χωρητικότητας Β 25/0.5ml . Και αυτό το μέγεθος είναι υπεραρκετό γιατί κάθε φορά θα βάζουμε λίγο λινέλαιο ίσα - ίσα να καλύπτει τις ανάγκες μας για ένα χρώμα. Στα τελειώματα μπορούμε να βοηθηθούμε και απο ένα μακρύ σταγονόμετρο.
β ) Ένα γυάλινο χωνάκι 75mm ώστε μέσα απο αυτό το χωνί να γεμίζουμε ( χωρίς να λαδωνουμε το σύμπαν ) με λίγο λινέλαιο κάθε φορά τον γυάλινο δοσομετρικό μας σωλήνα.
Τα σκεύη αυτά θα τα καθαρίζουμε στο τέλος με νέφτι, μακριές μπατονέτες για τα δύσκολα σημεία και τέλος με ζεστό νερό, σφουγγάρι και σαπούνι και πολύ καλό ξέβγαλμα και στράγγισμα του νερού.
Μπορούμε να τα προμηθευτούμε απο φαρμακαποθήκες και μαγαζιά ζωγραφικών ειδών που απευθυνονται σε επαγγελματίες. Σίγουρα όμως μεγάλη ποικιλία θα βρούμε μόνο σε φαρμακαποθήκες και προμηθευτές υλικών ( σχετικών ) εργαστηρίων.

6) η βάση που θα τρίβουμε τα χρώματα

 Ένα χοντρό κρύσταλο 40 χ 50 cm .
α) Χοντρό ( αχρωμάτιστο ) κρύσταλλο με λεία επιφάνεια για να αντέχει και να μη σπάει στην πίεση που θα εφαρμόζουμε στο τριβείο ή τις σπάτουλες και τα κτυπήματα. Επίσης για την προστασία μας πρέπει όταν θα κάνουμε την παραγγελία μας στον τζαμά να μας τροχήσει καλά, γύρω - γύρω το κρύσταλλο ώστε να στρογγυλέψουν οι γωνίες και να λειανθεί η κοφτερή περίμετρος του γυαλιού για να μην κόψουμε τα δάκτυλά μας ή να τραυματιστούμε με τον οποιονδήποτε "απίθανο" τρόπο σε κάποια στιγμή απροσεξίας ( όσοι έχουν πάθει σχετικό ατύχημα, ξέρουν πόσο δύσκολα επουλώνεται ένα τέτοιο κόψιμο. Αυτό το αναφέρω όχι για να τρομοκρατήσω, αλλά για να επισημάνω πόσο προσεκτικοί πρέπει να είμαστε με όλα τα εργαλεία και τα μέσα της δουλειάς μας ).
β ) Αντί του γυαλιού μπορούμε να έχουμε ένα χοντρό ( όχι ταφόπλακα :) ) μάρμαρο στις ίδιες διαστάσεις, αρκεί το μάρμαρο να είναι επεξεργασμένο ώστε να μην έχει πόρους όπότε και απορροφητικότητα. Να έχει δηλαδή μία σκληρή γυαλιστερή επικάλυψη που θα το κάνει αδιάβροχο αλλά και πολύ ανθεκτικό σε κτυπήματα και δεν θα χαράζεται απο το τριβείο και τις σπάτουλες.
Και το μάρμαρο πρέπει να έχει τροχισμένες λειασμένες πλευρές και γωνείες.

7) πάγκος εργασίας 

Ένας γερός και στέρεος πάγκος που μπορούμε να βρούμε στα μαγαζιά με εργαλεία και φυσικά μπορούμε να τον χρησιμοποιήσουμε και σε πολλές άλλες δουλειές και του ατελιέ και έξω απο αυτό. Πάνω σε αυτόν πρέπει να βιδώσουμε ή να στερεώσουμε καλά με μεταλλικούς σφυγκτήρες, μία ξύλινη επιφάνια 50 χ 70 cm περίπου ( χοντρό κόντρα πλακέ, ή μελαμίνη με λευκή "επένδυση", κλπ. ). Και πάνω σε αυτήν την ξύλινη επιφάνεια θα βάλουμε το χοντρό και βαρύ κρύσταλλο ή μάρμαρο που προαναφέραμε. Ανάμεσα στο ξύλο και το κρύσταλλο μπορούμε να παρεμβάλλουμε ενα πορώδες χαρτόνι δηλαδή χωρίς γυαλιστερή επικάλυψη και κατα προτίμηση το χαρτόνι να έχει άσπρο χρώμα.

8) βοηθητικός πάγκος

Έναν βοηθητικό πάγκο μικρό σε μέγεθος, αν είναι και τροχήλατος ακόμη καλύτερα, ή στην ανάγκη ένα τραπεζάκι, όπου θα έχουμε τα υλικά μας. Δηλαδή τα χρώματα, το μπουκάλι με το λινέλαιο , τις σπάτουλες, τους δοσομετρητές, κλπ, που θα χρειαστούμε και πρέπει να έχουμε κοντά μας, αλλά όχι πάνω στον πάγκο εργασίας που θα τρίβουμε τα χρώματα, γιατί θα τα μαζεύουμε απο το πάτωμα.


       Χρώματα

Τι πρέπει να έχουμε υπόψη μας
1) Υπάρχουν σκόνες χρώματος που αναμειγνύονται καλά με το λάδι και σκόνες χρώματος που δεν αναμειγνύονται καλά. Σκόνες που τις αποφεύγουμε στην ελαιογραφία ενώ μπορεί να είναι εξαιρετικές στην αυγοτέμπερα είναι τα διάφορα Κάπουτ μόρτουμ. Το Paris Blue καλύτερα να το αγοράσουμε έτοιμο απο κάποια επαγγελματική σειρά λαδοχρωμάτων των γνωστών εταιρειών και να μην παιδευτούμε καθόλου μαζί του.

 Το "ζήτημα" με τα μαύρα χρώματα στην ελαιογραφία 

Τά μαύρα χρώματα πού διαθέτουμε, είτε σέ μορφή πάστας είτε σέ σκόνες γιά τήν ελαιογραφία, Ivory Black, Vine Black, Lamp Black, κλπ, μπορούμε νά τά αναμιγνύουμε μέ άλλα χρώματα χωρίς πρόβλημα, αλλά άν θέλουμε νά τά απλώσουμε "καθαρά" όπως μάς δίνονται,  π.χ, νά χρωματίσουμε ένα μαύρο ρούχο ή ένα μαύρο αντικείμενο, όπως ένα βάζο ή ένα αυτοκίνητο, κ.ο.κ,  τότε έχουμε "πρόβλημα".
Σέ αντίθεση μέ τίς διάφορες τέμπερες, στό λάδι τά μαύρα έχουν άσχημο, βαρύ λιπαρό ή στεγνό σάν σοβάς αποτέλεσμα καί η χρήση ενός βερνικιού δέν σώζει τήν κατάσταση. Εκτός καί άν θέλουμε αυτό τό αποτέλεσμα. Άν θέλουμε όμως τά μαύρα μας νά δένουν μέ τόν γενικό τόνο πού δίνουν καί τά άλλα χρώματα τού έργου μας, πρέπει τά μαύρα νά τά βγάζουμε μέ τήν ανάμιξη άλλων χρωμάτων. Ανάλογα τώρα άν θέλουμε ένα μπλεδίζον μαύρο ή ένα καφετί ή πράσινο ...καί πάει λέγοντας, τό κανονίζουμε μέ τα χρώματα που θά επιλέξουμε καί στις μεταξύ τους ποσοτικές αναλογίες.

...εδώ θά φέρω ένα παράδειγμα ( χρησιμοποιόντας χρώματα Old Holland )

    γιά νά έχουμε ένα μπλεδίζον μαύρο.
Σέ ίσες ποσότητες ( περίπου ) αναμιγνύω τρία χρώματα
α) Madder ( Crimson ) Lake Deep Extra [ C 28 ]
β) Viridian Green Deep [ D 47 ] 
γ) Prussian Blue Extra [ A 34 ]
>> άν θέλουμε νά κλείνει πρός τό καφέ θά βάλουμε μεγαλύτερη ποσότητα τού Crimson [ C 28 ] από τά άλλα δύο καί ίσως μεγαλύτερη τού Viridian από τό Prussian.
>> άν θέλουμε ένα ψυχρό μαύρο πρός τό πράσινο, τότε τό Viridian [ D 47 ] πρέπει νά υπερισχύει τών άλλων δύο, κοκ.
πιό απλά μπορούμε νά συνδυάζουμε παίζοντας μέ τίς αναλογίες μεταξύ τών χρωμάτων
α) Καρμίνιο + Πρασινο σμαραγδί + Σκούρα Όμπρα 
β) Καρμίνιο + Πρωσικό μπλέ _καί έχουμε ένα βιολετί μαύρο 
γ) σκούρα Όμπρα + Καρμίνιο + Πρωσικό μπλέ  ..κλπ.


Ένα μαύρο που μπορούμε να πλάσουμε εμείς είναι το Ivory Black ( Noise d'Ivoire ). Το μαύρο του μαγγανίου το ξεχνάμε, είναι χρώμα περισσότερο για φρέσκο, το ίδιο κάνουμε και με τον γραφίτη, αλλά και τα άλλα μαύρα ή τα αποφεύγουμε όσο μπορούμε στην ζωγραφική με λάδι ή αν τα θέλουμε ( όχι όμως το μαύρο μαγγανίου στην ελαιογραφία και τον γραφίτη ) τα αγοράζουμε έτοιμα, όπως το Vine Black και το Lamb Black , πάντα στην καλύτερη ποιότητα ( έτσι κι αλλιώς είναι πολύ φθηνά ακόμη και στις ακριβότερες επαγγελαματικές σειρές ) και ξεμπερδεύουμε απο τον μπελά τους.

2)
Άν ξεκινήσουμε με έναν γενικό κανόνα αναλογίας σκόνης χρώματος και λαδιού που θέτει μια βάση για αρχή. π.χ 1 μέρος λινέλαιου σε 3 μέρη σκόνης. Αυτό έχει κάποια πρακτική εφαρμογή;  ..κάτι δηλαδή σαν τυφλοσούρτης για να τελειώνουμε με το παίδεμα των διαφορετικών αναλογιών που ισχύουν μεταξύ λαδιού για κάθε διαφορετικό χρώμα;  ΟΧΙ.
Μας λέει όμως κάτι σημαντικό, ότι το λάδι θα είναι λιγότερο ποσοτικά απο την σκόνη χρώματος! Αυτό ισχύει πάντα;  ΟΧΙ.
3)
Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι οι ελαφρές και απαλές σκόνες χρειάζονται πολύ λάδι. Τέτοιες σκόνες χρώματος είναι τά:
 Ivory Black
Indian Yellow
άψητη Σιένα ( ωμή Σιένα )
Vert Emerald

Terre Verte ( πολύ ή μέση ποσότητα λινέλαιου )
Paris Blue (Prussian Blue )
Cobalt Blue κλπ

χρώματα που δεν χρειάζονται πολύ, όπως τα:
Naples Yellow
ψημμένη ώχρα
Zing White
Όμπρα Οξείδια του Σιδήρου κλπ
Υπάρχουν χρώματα που θέλουν λίγο λάδι και άλλα που θέλουν μια μέση ποσότητα μεταξύ του λίγο και του πολύ.

μέση ποσότητα λινέλαιου:
Yellow Ocher ανοικτή  ..κλπ

4) Μάλλον γίνομαι κουραστικός αλλά ακριβείς αναλογίες, δηλαδή σε τόσα γραμμάρια σκόνης χρώματος Λευκού του Τιτανίου, βάζουμε τόσα ακριβώς γραμμάρια λινέλαιο ( και άιντε στο καλό ) δέν υπάρχουν. Βέβαια κατάλογοι που είναι κοντά στίς σωστές αναλογίες υπάρχουν και μπορείτε να βρείτε σε εξιδικευμένα βιβλία . Κάποιες αναλογίες δίνονται στο βιβλίο του Κωστή Πλακωτάρη αλλά πολύ πιο ειδικευμένο είναι το βιβλίο του Robert Massey "Formulas for Painters" εκδ Watson-Guptill Publications // New York 1967, σελίδες 224.

Εμείς τώρα τι μπορούμε να κάνουμε ...

Ένα παράδειγμα: Θέλουμε να πλάσουμε το Λευκό Τιτανίου με το λινέλαιο για να γεμίσουμε ένα σωληνάριο των 20ml. Βάζουμε μια ποσότητα σκόνης όχι παραπάνω απο 10ml πάνω στην γυάλινη επιφάνειά μας, σχηματίζοντας έναν σωρό, κάτι σαν βουναλάκι δηλαδή. Με την σπάτουλά της ζωγραφικής κάνουμε ένα βαθούλωμα στη μέση του σωρού και ρίχνουμε λίγο λινέλαιο. Τώρα με την σπάτουλα "μυστρί" σκεπάζουμε το λινέλαιο με το χρώμα μας και αρχίζουμε να τρίβουμε χωρίς πολύ δύναμη με μια κάπως κυκλική κίνηση. Θα δούμε ότι ακόμη υπάρχει σκόνη που δεν έχει υγρανθεί. Ρίχνουμε δύο τρείς ή και περισσότερες σταγόνες ( με προσοχή όμως, όχι καταρράκτες.. ) λινέλαιο και πάλι το σκεπάζουμε με την σκόνη και τρίβουμε.
 Όταν το χρώμα έχει κάπως νοτίσει, αλλά ακόμη το λάδι είναι πολύ λίγο, παίρνουμε το γυάλινο τριβείο και με κυκλικές κινήσεις τρίβουμε περνώντας έτσι στο δεύτερο στάδιο πλασίματος του χρώματός μας. Άν χρειαστεί στάζουμε και άλλο λινέλαιο με το σταγονόμετρο. Αυτό που θέλουμε είναι μια πάρα πολύ σφιχτή μάζα. Εδώ προσθέτουμε και άλλη σκόνη και φυσικά λινέλαιο όπως περιγράφουμε και ξανά το ίδιο, μόνο που τώρα ρίχνουμε λίγο - λίγο την σκόνη του χρώματος και όχι πολύ μεγάλους "μαζεμένους" όγκους . Τρίβουμε μέχρι να μην υπάρχει κανένας σβώλος χρώματος και κατά διαστήματα με τις σπάτουλές μας συγκεντρώνουμε το χρώμα μας που θα έχει απλωθεί απο εδώ και απο εκεί και ξανατρίβουμε μέχρι να έχουμε μια σφιχτή πάστα ομοιογενούς χρώματος που δεν θα ρέει καθόλου και θα είναι σφικτώτερη ( όχι υπερβολές ) απο τις πάστες των εμπορικών χρωμάτων που ξέρουμε.

Λευκό Τιτανίου ( Titanium White )
Λευκό Ψευδαργύρου ( Zinc white )
κίτρινη ώχρα ( Yellow Ochre ) ( κίτρινη ώχρα Γαλλική )
Κίτρινο Νάπολης ( Naples Yellow ) ( θέλει μάσκα προστασίας για την σκόνη )
Κίτρινο Καδμίου ( Cadmium Yellow ) ( μάσκα προστασίας...)
Σιένα άψητη ( Terre de Sienne Naturelle) ( ωμή Σιένα )
 Όμπρα
ψημένη Όμπρα

( Στίς Όμπρες τώρα πρέπει να επιλέξετε εσείς, αυτήν που σας κάνει. Δεν το έχω ψάξει και πολύ στην ελαιογραφία. Στην αυγοτέμπερα μου άρεσε να χρησιμοποιώ τίς ψημένες Όμπρες Κύπρου π.χ απο την εταιρεία KREMER  Ν.40720-Β/C  ( καφέ-μαύρη Όμπρα ) και  Ν.70710 )
Violet de Cobalt  .. το χρησιμοποιούσα στους ουρανούς και στα ρούχα. ( Όμως επειδή είναι πολύ τοξικό _περιέχει αρσενικό, καλό είναι να το αγοράζουμε έτοιμο. Άν παρ' όλα αυτά θέλετε να το φτιάξετε μόνοι σας, τότε θα βάλετε μάσκα προστασίας και γάντια όπως αυτά που βρίσκουμε σε φαρμακεία ).

Μπλέ Κοβαλτίου ( χρειάζεται πολύ λάδι )
Prussian Blue ( bleu de Paris ) Είναι καλύτερα να το αγοράζουμε έτοιμο παρά να το τρίβουμε εμείς .
Terre Verte
 Ivory Black



warning

  Χρησιμοποιούμε μάσκα προστασίας για την σκόνη. Την μάσκα αυτή την βρίσκουμε στα χρωματοπωλεία και βάζουμε λεπτά γάντια ( απο φαρμακεία ) στα χρώματα που είναι πολύ τοξικά, όπως το Violet de Cobalt. Aφού αποφασίσουμε ότι κάποια απο τα χρώματα της δουλειάς μας θα τα φτιάχνουμε μόνοι μας τότε πρέπει να ακολουθηθούν κάποιοι απλοί κανόνες προστασίας, αλλιώς πάμε γυρεύοντας χωρίς λόγο. Οι κανόνες είναι απλοί. Ποτέ δεν τρώμε και ποτέ δεν καπνίζουμε μέχρι να τελειώσει αυτή η δουλειά ( το διάλειμμα που τυχόν θα κάνουμε είναι μόνο για ξεκούραση και όχι για τσιγάρο και τυρόπιτα ) Μπορούμε να τα κάνουμε όλα αυτά, όταν θα έχουμε _πολύ καλά_ καθαριστεί ( πλύσιμο χεριών, κλπ ) και έχουμε βγάλει και την φόρμα δουλειάς ( μπορούμε να την αγοράσουμε απο χρωματοπωλεία ). Η φόρμα εργασίας είναι ένα ρούχο που δεν περιφέρεται απο 'δώ και απο 'κεί παρά μόνον στο χώρο του ατελιέ.
Στα σωληνάριά μας, άν το χρώμα είναι τοξικό το γράφουμε στην χειροποίητη ετικέτα μας. Η επισήμανση μπορεί να γίνει με ένα μεγάλο κόκκινο ' Χ ', άν και υπάρχουν σύμβολα εξειδικευμένα, κλπ, κλπ, τα σωληνάριά μας είναι για προσωπική χρήση, οπότε η απλή επισήμανση αρκεί.

..το άρθρο χρειάζεται επέκταση και σε άλλα υλικά που μπορούμε να βάλουμε στα δικά μας χρώματα, όπως το κερί, κ.α.. Ελπίζω να μπορέσω να το κάνω σύντομα.


βιβλία και κατάλογοι
Κωστή Πλακωτάρη: Υλικά και Τεχνική στη Ζωγραφική και διακοσμητική
Daniel V. Thompson: Οι Τεχνικές και τα Υλικά της Μεσαιωνικής Ζωγραφικής Parramon: Οδηγός Ελαιογραφίας
κατάλογος ABIO // 1997 // Υλικά ζωγραφικής και αγιογραφίας


                                                                            Θεόδωρος Παππάς

WWW